Kaapverdië: in de voetsporen van Darwin

Redactie Lonely Planet
Kaapverdië: in de voetsporen van Darwin

Ten zuiden van de Canarische Eilanden ligt Kaapverdië: een eilandengroep die door de jaren heen vrij onontdekt is gebleven. Dan Cruickshank reisde voor Lonely Planet af naar de eilanden om de koloniale geschiedenis van het bijzondere land te ontdekken. 

Het is nacht en ik rij door de lege straten van Praia op het eiland Santiago in Kaapverdië. Achter de huizen van de stad zijn hoge kliffen zichtbaar, waar beneden het spiegelgladde water van de baai schittert. Ik voel me vrij en vrolijk – misschien ben ik nu al bedwelmd door de ontspannen sfeer op het eiland. De eerste aankomst op Santiago heeft een speciale betekenis. 185 jaar geleden was dit eiland namelijk de eerste landingsplaats van een man op een grensverleggende reis. Op 16 januari 1832 kwam Charles Darwin hier aan land aan het begin van zijn vijfjarige reis om de wereld. Hij was drie weken eerder vanuit Devonport vertrokken met de HMS Beagle, als onderdeel van een expeditie om de eilanden en kusten van Zuid-Amerika te onderzoeken en chronometrische metingen over de hele wereld uit te voeren. Darwin wilde daarnaast ook de natuurlijke geschiedenis observeren en informatie verzamelen over de verschillende volkeren en geologie. Jaren later vertelde hij dat deze reis zijn ‘hele loopbaan had bepaald’ en de grondslag had gelegd voor zijn baanbrekende theorieën over evolutie die in 1859 in zijn The Origin of Species verschenen. 

Om in Darwins voetsporen te treden ga ik eropuit om te zoeken naar het Praia zoals Darwin het kende. Het strand waar hij aanmeerde is er nog steeds en ziet er vrijwel onveranderd uit, maar verder is er weinig dat Darwin zou herkennen. Praia is sinds 1770 al de hoofdstad van het land en de ontwikkeling is hier dan ook uitgebreid en snel geweest. Ik loop vanaf het strand naar het oude centrum van de stad. Een mooie plek, maar niets is echt oud of bijzonder. De straten zijn zo aangelegd dat ze een rechthoek vormen met in het midden een groot plein en daaromheen een kazerne en het belangrijkste openbare gebouw: de kerk. Voor de kazerne zitten een aantal soldaten naast een oud, roestig Sovjetvoertuig; een herinnering aan de postkoloniale politiek van Kaapverdië in de jaren zeventig. 

De zogenaamde gridstructuur van de stad werd in de 16de eeuw veel gebruikt door de Spanjaarden voor steden in het Caribisch gebied en ook de Amerikaanse kolonies werden met behulp van dit systeem ingericht. De gestructureerde en strak vormgegeven steden waren het symbool voor de rationele Europese beschaving, om de macht van de mens over de natuur te demonstreren, en niet minder belangrijk: om de inheemse bevolking te beheersen. De Portugezen moeten een zelfde soort model in hun hoofd hebben gehad toen ze zich in 1456 op het eiland vestigden. Het buitengewone aan Kaapverdië is dat de eilanden onbewoond waren toen de Portugezen er kwamen: er was niets en niemand. Maar al snel werd het afgelegen natuurparadijs als slavenstaat gebruikt, door gevangen genomen Afrikanen te verschepen en ze te dwingen om in de velden te zwoegen, suikerriet te planten en zout te winnen uit het zeewater. Kaapverdië heeft een hachelijke geschiedenis van geweld en onderdrukking; de 542.000 inwoners van de eilanden zijn grotendeels afstammelingen van Afrikanen die ontvoerd werden van het vasteland en tot de slavernij werden gedwongen. De gemeenschappelijke herinnering aan deze afschuwelijke tijd is ongetwijfeld een bron geweest van de beroemde Kaapverdische Morna-muziek: melancholische en treurige liedjes die de ziel en geschiedenis van deze buitengewone natie blootleggen. 

Het ongerepte strand in Tarrafel, Santiago | Foto: Martin Chamberlain / Lonely Planet

Na Praia reisde Darwin ‘een paar kilometer naar het oosten’, naar ‘een dorp’ genaamd Ribeira Grande. Dit is een ietwat kale omschrijving van zo’n bijzondere plek. Ribeira Grande, ook wel Cidade Velha genoemd, was de oude hoofdstad van Santiago en werd in 1462 gesticht. Ook was het de eerste permanente stad in de tropen die door Europeanen was gesticht. Darwin was ‘verrast om zo’n grote ruïne van een fort en kathedraal te zien’, en ik ook. Het fort is een state-of-the-art voorbeeld van de 16de-eeuwse militaire bouwkunde: het torent hoog boven het dorp uit. Het spectaculaire gebouw is onlangs helemaal gerestaureerd en Ribeira Grande heeft nu de status van UNESCO Werelderfgoed. 

Dit is deel 1 van een vierdelige serie over Kaapverdië.

Openingsbeeld: Martin Chamberlain / Lonely Planet 


Volg Lonely Planet op Instagram