Galapagos: geheimen van de evolutie

Redactie Lonely Planet
Galapagos: geheimen van de evolutie

'Houd afstand tot de dieren!’  De waarschuwing van onze gids is duidelijk genoeg, maar een zangvogel trekt zich er niks van aan en landt op mijn hoofd om vrolijk een paar haren uit te trekken.

We arriveren op de Galapagoseilanden tijdens het warme en natte seizoen, een periode van grote overvloed wanneer de vinken van Darwin, spotvogels en zangvogels op zoek zijn naar nestmateriaal. Bezoekers van het nationale park worden vergezeld door officieel aangestelde natuurkenners. Een van hun taken is het bewaken van de twee meter afstand tussen mens en dier. De dieren hebben hier vaak een ander idee over.
Eerder die dag werd ik nog gedwongen om snel een paar stappen terug te doen toen een stel knalgele leguanen vechtend langs mijn voeten glibberden. Tijdens het snorkelen dook er ineens een vier meter grote duivelsrog uit de zeediepten op, die een pirouette om mijn hoofd heen maakte. Happend naar lucht van de schrik kreeg ik meerdere slokken zeewater binnen door mijn snorkel.

Een groene zeeschildpad zwemt over het zwarte vulkanische zand bij Isabela, het eiland waar de schildpadden het liefst komen om te broeden | Foto: Philip Lee Harvey / Lonely Planet

Ook de lokale bevolking vindt het soms moeilijk om interactie met de wilde dieren te voorkomen. Er wonen 30.000 mensen op dit groepje van 19 vulkanische eilanden in de Stille Oceaan, op 1000 kilometer van het vasteland van Ecuador. De helft hiervan woont in Puerto Ayora op het eiland Santa Cruz en werkt in het toerisme, milieubehoud, de landbouw of de visserij. Op de vismarkt zijn de marktkooplui de hele dag bezig met het wegjagen van galapagoszeeleeuwen, bruine pelikanen en zeeleguanen die bedelen om de restjes.

Een galapagoszeeleeuw geniet van het avondzonnetje op Santa Cruz. | Foto: Philip Lee Harvey / Loney Planet

Net als de meeste bezoekers doen we de Galapagoseilanden aan per boot, voor een week-lange tour langs de meest wilde eilanden. Op Fernandina, het jongste eiland van Galápagos, stuift een groep zeeleguanen, donker en verweerd als lavarotsen, op ons af om vervolgens in onze gezichten te niezen. Het is geen teken van vijandigheid; ze niezen om het zout kwijt te raken dat ze binnenkrijgen bij het foerageren naar algen in de oceaan. Ook zien we kniehoge Galapagos-pinguïns die op het land ontzettend schattig en stuntelig lijken, maar onder water langsscheren met immens geweld, terwijl ze scholen vissen opdrijven om ze te verslinden. Te midden van door de zon verbleekte resten van zee-egels op het strand vinden we een zeepokken-schelp zo groot als een hand. De jonge natuurkenner en dominee in opleiding Charles Darwin verzamelde deze graag. Ik vraag me af of dit exemplaar de oceaan heeft overgestoken op de romp van een schip, of misschien wel op de kop van een walvis.

Opuntia-cactussen op de ijzerrijke rotsen van het eiland Rábida. Het prachtig turquoise water vormt het rijk van witpuntrifhaaien en reuzenmanta's. | Foto: Philip Lee Harvey / Lonely Planet

Op Isabela, het grootste eiland, komen we een dier tegen waar Darwin zo door geïntrigeerd was toen hij hier langskwam in 1835 tijdens zijn vijfjarige reis op de HMS Beagle. Een enorme galapagosreuzenschildpad komt traag uit de stekelige bosjes sjokken, happend naar de bladeren van de voor een mens giftige manzanillaboom. Het zicht en het gehoor van de schildpadden schijnen hopeloos slecht te zijn, maar ze houden direct halt als ze de trillingen van een passerende wandelaar voelen.

Op Isla Seymour Norte blaast een Amerikaanse fregatvogel zijn keelzak op om indruk te maken op de vrouwtjes. Wetenschappers hebben ontdekt dat fregatvogels zowel overdag als 's nachts vliegen en tot 2.500 meter hoogte! Ze kunnen zelfs slapen in de lucht | Foto: Philip Lee Harvey / Lonely Planet

Darwins observaties van de manier waarop de landschildpadden, vinken en spotvogels aan hun omgeving waren aangepast, leidden ertoe dat hij in de 20 jaar na zijn reis naar deze eilanden zijn beroemde evolutietheorie ontwikkelde. 181 jaar later (misschien wel minder dan de levensduur van sommige schildpadden op Isabela) worden er nog steeds ontdekkingen gedaan. Zo hebben biologen  vastgelegd hoe reuzenschildpadden hun hartslag omlaag kunnen brengen naar slechts een slag per minuut tijdens periodes van extreme droogte, wanneer hun voedsel verdwijnt. Ook hebben ze met behulp van GPS in kaart gebracht hoe de 10 kilometer lange migratie van de reuzenschildpadden verloopt van de vulkaan Alcedo naar de broedplaatsen op zeeniveau. De reis kan wel twee maanden in beslag nemen.

Op het pad rond Isla Seymour Norte zijn twee blauwvoetgenten verwikkeld in een waggelende paringsdans | Foto: Philip Lee Harvey / Lonely Planet

Een week nadat we weer huiswaarts keerden barstte de vulkaan Wolf op het noordelijke puntje van Isabela uit. Het had een dramatisch effect: de vulkaan spuwde golven oranje lava in het rond die al het leven in zijn bereik dreigden te verbranden. Als de lava afkoelt, zullen er echter weer nieuwe leefgebieden ontstaan. Over de generaties heen zullen de planten en dieren hier zich misschien verder aanpassen zodat ze nog beter kunnen voortbestaan. De flora en fauna evolueren nog steeds, net als de Galapagoseilanden zelf.

Voor avontuur op het vasteland van Ecuador ga je raften in de Oriente.

Openingsbeeld: Philip Lee Harvey / Lonely Planet


Volg Lonely Planet op Instagram